شاخص‌های صنعتی و معدنی بورس؛ فراز و فرودها در سال ۱۴۰۰
شاخص‌های صنعتی و معدنی بورس؛ فراز و فرودها در سال ۱۴۰۰

کانی مگ، فهیمه اکبری صحت- بازار بورس در سال ۱۴۰۰ هیج شباهتی به وضعیت سال گذشته خود نداشت. با این حال بسیاری از کارشناسان معتقد بودند، بازار سرمایه ایران محلی جذاب برای سرمایه‌گذاری‌های سودآور اما بلندمدت است. سال گذشته بود که بورس به عنوان یکی از ابزارهای تامین مالی دولت از یک سو و کسب […]

کانی مگ، فهیمه اکبری صحت- بازار بورس در سال ۱۴۰۰ هیج شباهتی به وضعیت سال گذشته خود نداشت. با این حال بسیاری از کارشناسان معتقد بودند، بازار سرمایه ایران محلی جذاب برای سرمایه‌گذاری‌های سودآور اما بلندمدت است.

سال گذشته بود که بورس به عنوان یکی از ابزارهای تامین مالی دولت از یک سو و کسب سود نسبتا کوتاه‌مدت، اما پربازده برای برخی از سرمایه‌گذاران خرد از سوی دیگر، در اقتصاد ایران جای خود را باز کرد و رشدی که باید به لحاظ صدور کدهای سهامداری در طی چند سال آن هم با فرهنگ‌سازی و آموزش‌های صحیح به منظور سهامداری اصولی به دست می‌آمد، آنقدر چشمگیر بود که دولت را غافلگیر کرد.

در این میان شرکت‌های کوچکی هم برای عرضه سهام خود در بورس اقدام کردند و هم شرکت‌های بزرگ، پلن‌های سرمایه‌گذاری و کسب درآمد از معاملات سهام خود را در دستور کار جدی برنامه‌های خود قرار دادند. اما از نیمه دوم سال، تقریبا همه چیز به روال عادی برگشت و بازار سرمایه چهره واقعی خود را که به اعتقاد کارشناسان آیینه تمام نمای اقتصاد ایران است، پیدا کرد.

در این میان شرکت‌های صنعتی بورسی که در نیمه اول سال شکوفا شده بودند، در نیمه دوم سال به علت تغییرات شدید شاخص‌های کلان اقتصادی راه دیگری را در پیش گرفتند که نه تنها شاخص بورس را از روزهای اوج خود دور کرد، بلکه آثار آن، آمارهای تولید را هم تحت‌الشعاع قرار داد؛ چراکه اکنون آمار شاخص تولیدات صنعتی که با تکیه بر وضعیت شرکت‌های صنعتی حاضر در بورس به دست می‌آید،نشان از توقف رشد تولیدات صنعتی در مردادماه امسال دارد.

سطوح تولید هنوز پایین‌تر از مقادیر سال ۱۳۹۶ قرار دارد و این به معنای ظرفیت و پتانسیل رشد بیشتر در سال جاری است که در صورت تحقق این مهم و روند سودسازی مثبت این صنایع، چشم‌انداز مثبتی برای بازار در سال جاری پیش‏‌بینی می‌‏شود.

توقف رشد شرکت‌های صنعتی در بورس

گزارش شاخص تولیدات صنعتی که با تکیه بر گزارش‌‏های آماری دریافتی از ۲۵۰ شرکت بورسی از سوی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی تهیه می‌شود، حکایت از توقف رشد تولید در مردادماه سال ۱۴۰۰ دارد که اگرچه در تیرماه نیز آثار و شواهدی مبنی بر تحقق آن وجود داشت، اما به هر حال رسما این گزارش از توقف شاخص رشد تولیدات صنعتی خبر می‌دهد.

بررسی وضعیت سودآوری شرکت‌های صنعتی در این گزارش نشان می‌دهد، در حالی که سود اسمی شرکت‌ها در صنایع صادراتی مانند محصولات شیمیایی و فلزات اساسی در سه ماهه نخست سال ۱۴۰۰ نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن، بیش از ۲۰۰ درصد رشده کرده و از تعداد شرکت‌های زیان‌ده این صنایع کاسته شده است، اما تعداد شرکت‌های زیان‌ده صنایع تولیدکننده محصولات ضروری مثل صنایع غذایی و دارویی که درگیر قیمت‌‏گذار‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ی دستوری هستند، افزایش یافته و سود اسمی این شرکت‌ها، در فصل اول سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل به ترتیب ۱۶- و ۲۲ درصد بوده است.

نکته حائز اهمیت دیگر در این گزارش آن است که برای دومین ماه متوالی، رشد بخش صنعت تحت تاثیر محدودیت‌های تامین برق صنایع فولاد و سیمان قرار گرفته و رشد شاخص تولید صنایع فلزات اساسی و کانی‌های غیرفلزی تحت تاثیر این محدودیت در مردادماه نسبت به مدت مشابه سال قبل به ترتیب به ۸.۶- و ۴.۲- درصد رسیده است.

سال گذشته حضور شرکت‌های صنعتی در بورس به شکل فزاینده‌ای رو به افزایش بود و بسیاری از شرکت‌ها به دلیل رشد شاخص این فرصت را یافتند تا بتوانند وارد فضای نسبتا رقابتی و شفاف بورس شوند؛ البته دلیل محرک دیگر برای ورود آن‏ها نیز موضوع سودآوری بود که می‌توانستند از فروش سهام خود داشته باشند.

آخرین وضعیت حضور شرکت‌های صنعتی در بورس

بر اساس آمار و ارقام دریافتی از سازمان بورس و اوراق بهادار و تحلیل داده‌های بخش صنعت و معدن کشور، سال گذشته استقبال خوبی از حضور شرکت‌های صنعتی صورت گرفت؛ اما در سال جاری به دلیل وضعیت بورس که متاثر از اتفاقات کلان اقتصادی است، تعداد شرکت‌های متقاضی کمتر شده‌اند.

بر اساس آمارهای ارائه شده، تعداد شرکت‌های صنعتی پذیرش‌شده در بورس، تا ابتدای شهریورماه سال ۱۴۰۰ پنج شرکت جدید در تابلوی بورس و نه شرکت دیگر در فرابورس پذیرفته شده‌اند؛ ضمن اینکه از تعداد ۱۱ شرکت قرار گرفته در فهرست عرضه‌های اولیه در سال ۱۴۰۰ نیز، تعداد ۷ شرکت، از مجموعه‌های صنعتی و معدنی کشور به شمار می‌روند.

چشم‌انداز سهام شرکت‌های صنعتی در بورس

بر اساس آمارهای کلان، وضعیت رشد اقتصادی کشور در دوره سه ساله ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ به شکلی بوده که متاثر از افت شدید درآمدهای نفتی، رشد اقتصاد در اکثر فصل‌ها منفی بوده است. هرچند که در فصول پایانی سال ۱۳۹۸، رشد اقتصادی به تدریج در حال ورود به دامنه مثبت بوده؛ اما وقوع بیماری کرونا و اثرات منفی آن بر هر دو طرف عرضه و تقاضای کل، سبب پایداری شرایط رکودی در کشور شده است.

آخرین آمارها نشان می‌دهد که وضعیت در حال تغییر است و رشد اقتصادی در فصل سوم سال ۱۳۹۹ مثبت شده است. از سوی دیگر، بخش صنعت، در سال ۱۳۹۹ نسبت به سایر بخش‌ها وضعیت بهتری داشته و در واقع پیشتاز رشد بوده است؛ به شکلی که بر اساس آمار اعلامی از سوی بانک مرکزی، ارزش افزوده این بخش در ۹ ماهه سال ۱۳۹۹ نسبت به سال قبل از آن، معادل ۷،۸درصد افزایش یافته و این رقم بسیار بالاتر از رشد سایر بخش‌های اقتصاد ایران بوده است.

بر این اساس، به منظور بررسی وضعیت تولید در شرکت‌های بورسی نیز می‌توان از شاخص تولیدات صنعتی بورسی، که در پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی تهیه می‌شود، استفاده کرد.

بر اساس ارقام گزارش شده برای این شاخص، از میانه‌های فصل پاییز تغییر مشهودی در میزان تولید بنگاه‌های بورسی ایجاد شده و سطح تولید در ماه‌های پایان سال همواره بالاتر از میانگین بوده است.

میانگین شاخص مذکور برای سال ۱۳۹۹ معادل ۱۰۲.۲  واحد بوده که نسبت به سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ در سطحی بالاتر قرار دارد. همچنین در بین صنایع بورسی نیز گروه‌هایی مانند فلزات اساسی، محصولات شیمیایی، خودرو و محصولات فلزی توانسته‌اند رشدی بیش از سایرین در سال ۱۳۹۹ را ثبت کنند. بر همین اساس است که به نظر می‌رسد تسهیل مکانیزم‌ها و مسیرهای وارداتی و صادراتی شرکت‌ها آن هم از طریق روش‌هایی مانند تهاتر یا استفاده از شرکت‌های واسطه را می‌توان از جمله مهم‌ترین دلایلی دانست که رشد بالای تولید در صنایع مذکور را به دنبال داشته است.

در مجموع به نظر می‌رسد که وضعیت تولید شرکت‌های بورسی در سال ۱۳۹۹ نسبت به دو سال قبل از آن با بهبود نسبی مواجه شده است و این موضوع به صورت مشهود در وضعیت گزارش‌های مالی و عملکردی آن‏ها نمود یافته است؛ اما باید توجه کرد که سطوح تولید هنوز پایین‌تر از مقادیر سال ۱۳۹۶ قرار دارد و این به معنای ظرفیت و پتانسیل رشد بیشتر در سال جاری است که در صورت تحقق این مهم و روند سودسازی مثبت این صنایع، چشم‌انداز مثبتی برای بازار در سال جاری پیش‌بینی می‌شود.

البته به‌ نظر می‌رسد که تنگنای نقدینگی، از مهم‌ترین چالش‌های بنگاه‌های تولیدی در سال پیش ‌رو خواهد بود؛ چراکه فشار بر منابع بانک ‌مرکزی جهت رفع این نیاز، به ‌عنوان اولین و رایج‌ترین انتخاب سیاست‌گذار، می‌تواند موج جدیدی از تورم را ایجاد و خود به‌ عنوان مانعی برای افزایش تولید عمل کند. در مجموع انتظار می‌رود که مشکلات مربوط به تنگنای نقدینگی، از مهم‌ترین چالش‌های تولید در سال‌۱۴۰۰ باشد و شرکت‌های بورسی نیز از این قاعده مستثنی نخواهند بود.

البته وضعیت شرکت‌های بورسی در تامین نقدینگی، به دلیل ابعاد بزرگ‌تر آن‏ها و جایگاه اعتباری مطلوب‌تر آنها، چه از حیث دسترسی به منابع بانکی و چه از حیث استفاده از خریدهای اعتباری و مدت‌دار بهتر از همتایان غیربورسی آن‏ها خواهد بود.

همچنین باید توجه داشت که شرکت‌های بورسی از گزینه‌هایی نظیر انتشار اوراق تامین مالی یا کاهش نسبت تقسیم سود در مجمع سالانه نیز برخوردار هستند و می‌توانند بخشی از نیازهای خود به نقدینگی را از این طریق پوشش دهند که امیدواریم با برگزاری مجامع و پیگیری این روند از سوی شرکت‌ها این مهم محقق شده و تامین مالی به پاشنه آشیل اصلی دستیابی شرکت‌ها به تولید بیشتر و به تبع آن سودآوری، تبدیل نشود.

بخش عمده‌ای از کاهش تولید در تیرماه، به رشد منفی ۲.۳ درصدی تولید در شرکت‌های صادرات محور برمی‌گردد که البته این کاهش کاملا بی‌سابقه بوده؛ ضمن اینکه باید این نکته را هم در نظر داشت که بررسی تغییرات موجودی انبار محصولات نهایی شرکت‌های فعال در این حوزه هم به خوبی نشان می‌دهد که همزمانی این افزایش با روند کاهشی رشد تولید در تیرماه، نشانه‌هایی از کاهش بیشتر در تولید ماه‌‏های آتی باشد.

در این میان تحلیل دیگری که وجود دارد آن است که رشد تولید صنعتی بعد از اعمال دور جدید تحریم‌های بین‌المللی در سال ۱۳۹۷ منفی شده و این رشد منفی تا فصل سوم سال ۹۸ هم ادامه یافته است؛ اما بعد از تجربه کاهش قابل توجه تولید در این بخش، از زمستان ۹۸، رشد تولید بخش صنعت کشور مثبت شده و این رشد تا انتهای سال ۹۹ ادامه داشته و در انتهای این سال به ۵.۴ درصد است.

مروری بر آمارهای منتشرشده حکایت از آن دارد که در سال ۱۴۰۰ تولید صنعتی کماکان رشد مثبت خود را ادامه داد و در اردیبهشت‏ماه، نرخ رشد به ۶.۸ درصد و در خردادماه به رشد ۷.۷ درصدی رسیده است؛ اما عملکرد تیرماه شرکت‌های بورسی این روند را شکسته و رشد شاخص را با کاهش قابل توجهی مواجه ساخته است.

به عبارت دیگر، شاخص تولید صنعتی شرکت‌های بورسی در تیرماه ۱۴۰۰ به ۱۰۴ رسیده که تقریبا برابر با شاخص تیرماه سال ۹۷ بوده ولی نسبت به شاخص تولید در انتهای سال ۹۶که ۱۱۰ بوده، ۲.۷ درصد کمتر است.

سرنوشت سهام شرکت‌های صنعتی در نیمه دوم ۱۴۰۰

انتظار می‌رود در سال‌جاری میزان تقاضای جهانی برای کالاها به‌ویژه کالاهای پایه افزایش یابد، محیط روابط و تجارت خارجی کشور بهبود یابد، شرایط اقتصاد کلان و وضعیت سفته‌بازی در بازارها با ثبات نسبی مواجه شود.

نتیجه این تغییرات به‌ معنای بهبود عملکرد حقیقی بنگاه‌های بورسی خواهد بود و انتظار افزایش میزان تولید وجود خواهد داشت. با توجه به انتظار کاهش هزینه‌های مبادله، سودآوری بنگاه‌ها از این ناحیه نیز متاثر خواهد شد و به این ترتیب، انتظار رشد سودآوری بنگاه‌های بورسی وجود دارد.

با در نظر گرفتن برخی مفروضات برای بهای جهانی کالاهای پایه و همچنین نرخ ارز، می‌توان انتظار داشت که سود محقق‌شده شرکت‌های بورسی در سال جاری به حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان بالغ ‌شود که این موضوع، به ‌معنای انتظار رشد حدود ۸۷ درصدی میزان سود شرکت‌ها در مقایسه با سال گذشته است. واضح است که این رشد، مربوط به تغییرات سود اسمی است و سود حقیقی شرکت‌ها رشد کمتری را تجربه خواهد کرد.