معادن زغال سنگ در صدر حوادث معدنی
معادن زغال سنگ در صدر حوادث معدنی

کانی مگ، محمد قهرمانی کوشان-بر اساس گزارشی که مرکز پژوهش‌های مجلس سال گذشته منتشر کرد، هنوز آمار دقیقی از میزان حوادث معدنی کشور در دست نیست. بررسی‌ها نشان می‌دهد در دهه ۹۰ میزان حوادث به مقدار قابل توجهی کاهش یافته است؛ اما حوادث دلخراش همچنان در معادن کشور رخ می‌دهد. همچنین بر اساس پژوهش انجام […]

کانی مگ، محمد قهرمانی کوشان-بر اساس گزارشی که مرکز پژوهش‌های مجلس سال گذشته منتشر کرد، هنوز آمار دقیقی از میزان حوادث معدنی کشور در دست نیست. بررسی‌ها نشان می‌دهد در دهه ۹۰ میزان حوادث به مقدار قابل توجهی کاهش یافته است؛ اما حوادث دلخراش همچنان در معادن کشور رخ می‌دهد. همچنین بر اساس پژوهش انجام شده از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس، سهم معادن زغال سنگ از حوادث معدنی بیشتر از سایر بخش‌ها است.

روند سینوسی حوادث معدنی در دهه ۹۰

مهمترین و بزرگترین حوادث معدنی در ایران مربوط به دهه ۹۰ است.  انفجار معدن یورت زمستان آزادشهر استان گلستان در تاریخ ۱۵ آبان ۹۶ به عنوان یکی از فاجعه‌بارترین حوادث معدنی در کشور بود که موجب کشته شدن ۴۳ نفر شد.

در سال۹۰ تعداد ۴۴ فوتی، سال ۹۱تعداد ۴۳ فوتی، ۹۲ تعداد ۵۹ فوتی، ۹۳ تعداد ۳۳ فوتی، ۹۴ تعداد ۲۸ فوتی، ۹۵ تعداد ۴۴ فوتی، ۹۶ تعداد ۷۸ فوتی و در سال ۹۷ تعداد ۳۶ فوتی در حوادث شغلی معادن به ثبت رسیده است، در سال ۹۸ نیز براثر حوادث معدن ۴۵نفر جان خود را در ۳۱معدن به‌علت گاز گرفتگی، خفگی، برق‌گرفتگی و ریزش کمربالای کارگاه‌ها و حفاری‌های غیرمجاز از دست دادند.

بر اساس داده‌های مرکز آمار و اطلاعات راهبردی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، تعداد آسیب‌های شغلی در سال ۱۳۹۸ در حدود ۹ هزار و ۲۹۵ ‌نفر- حادثه است که از این تعداد ۹۷.۱ درصد مربوط به مردان و ۲.۹ درصد مربوط به زنان است که از این تعداد، ۹ هزار و ۲۴ نفر مرد و تنها ‌۲۷۱ نفر زن هستند. ‌

قابل ذکر است که با توجه به این آمار، سقوط کردن و لغزیدن با بیشترین تعداد به میزان ۳ هزار و ۴۵۱ مورد و مسمومیت حاصل از مواد ‌شیمیایی با ۱۷ مورد، کمترین عامل حوادث کار را تشکیل می‌دهند. همچنین سقوط اشیاء با هزار و ۱۳۲ مورد نیز از جمله بیشترین حوادث ‌کار در سال ۹۹ را شامل شده است. ‌

نکته دیگر اینکه در مجموع، بیشترین تعداد حادثه شغلی به تفکیک عامل حادثه در سال ۹۹ به ترتیب مربوط به عامل سقوط کردن و ‌لغزیدن با ۳۶ درصد و سپس گیر کردن داخل یا بین اشیاء و ماشین با ۲۰.۹ درصد بوده است.

معادن زغال‌ سنگ سهم ۷۰ درصدی از حوادث معدنی را دارند

به گفته علی مظفر، دبیر شورای‌عالی حفاظت فنی و مدیرکل بازرسی کار« بیشترین معضلات در باب حوادث ناشی از کار مربوط به مشکلات کارگاه‌های معدنی و به ویژه معادن زغال سنگ است که به روش سنتی و قدیمی استخراج صورت می‌گیرد. این فرآیند به دلیل ضعف کارفرمایان در به روزرسانی تجهیزات، محدودیت‌ها و شرایط اقتصادی  همچنان به عنوان یکی از نقاط آسیب پذیر در حوزه حوادث مطرح است.»

وی می‌افزاید« حدود ۷۰ درصد حوادث ناشی از کار منجر به فوت در بخش معدن مربوط به معادن زغال سنگ است که به اصلاح ساختارهای سنتی استخراج به روش‌های مدرن و مکانیزه نیاز است و باید از طریق سرمایه‌گذاری و به روز رسانی روش‌های استخراج این مشکلات مرتفع شوند.»

ضعف در توسعه تجهیزات ایمنی معادن

مجتبی اکبری شهپر، فعال معدنی در استان همدان به خبرنگار کانی مگ، می‌گوید«حوادث معدنی یکی از چالش‌هایی است که بدون بالا بردن ظرفیت‌های ایمنی در معادن کاهش نمی‌یابد.»

به گفته وی«معادن زغال سنگ کشور از نبود ایمنی رنج مضاعف می‌بروند. نکته قابل توجه نبود تجهیزات مدرن و به روز معدنی در بسیاری از معادن زغال سنگ است. کاهش عرضه به‌موقع تجهیزات ضروری در معادن زغال‌سنگ کشور فقط با هدف حمایت از تولید داخل، توجیه‌پذیر نیست و برای جلوگیری از تکرار حوادث دلخراش باید تسهیلاتی در واردات این تجهیزات قائل شد.»

وی معتقد است« بسیاری از دانش آموختگان رشته‌های معدنی حاضر به فعالیت در برخی معادن کشور نیستند. حتی در رده‌های مدیریتی هم چالش‌های جدی وجود دارد. به همین دلیل دانش آموختگان ورود به بازارهای دیگر و حتی بازارهای کاذب را به فعالیت در معادن ترجیح می‌دهند.»

به گفته وی« ذخایر زمین‌شناسی زغال سنگ در کشورمان حدود ۱۱ تا ۱۴ میلیارد تن و ذخایر قطعی حدود ۱.۱ میلیارد تن است، با این حال، به همان نسبت از استانداردها و تجهیزات ضروری مدرن در این صنعت بهره نبرده‌ایم.وضعیت ایمنی معادن زغال‌سنگ کشور به دلیل عدم استفاده از تجهیزات نوین در معادن زغال‌سنگ به‌ویژه معادن بسیار کوچک که شرایط نامطلوبی از نظر میزان تولید و اقتصادی دارند، به شدت پایین بوده و از استانداردهای مرسوم در کار در معادن زیرزمینی خارج است. دولت باید به صورت جدی چاره‌ای برای برون رفت از این مشکل و توسعه تجهیزات ایمنی در معادن بیاندیشد.»

افزایش حوادث معدنی در سایه نبود آموزش کافی برای کارگران

بر اساس گزارشی که شورای عالی کار منتشر کرده است، عامل دیگر وقوع حوادث اخیر در معادن بالاخص معادن زغال سنگ کشور، ضعف در آموزش و عدم به کارگیری صحیح مباحث آموزش دیده توسط افراد شاغل در معادن است. هرچند که می‌طلبد تعداد و کیفیت برگزاری دوره‌های آموزشی افزایش یافته و مسائل تحلیلی از حوادث رخ داده بیشتر آموزش داده شود؛ اما تمایل کم و جدی نگرفتن مباحث آموزشی توسط بسیاری از کارکنان بالاخص استادکاران سنتی و تجربی‌کار و مقاومت در برابر بکارگیری ملاحظات ایمنی، ریسک حوادث را افزایش داده است.

همچنین به دلیل عدم برگزاری منظم مانورهای ایمنی در معادن کشور، بسیاری از نکات جدی دستورالعمل‌های ایمنی در معادن حتی توسط بسیاری از مهندسان شاغل در معادن به مرور زمان فراموشی سپرده می‌شود به طوری که انتخاب واکنش صحیح و سریع در هنگام وقوع حادثه دشوار می‌شود.

علی خدایی نایب رئیس کانون عالی شورای اسلامی کار در این باره به خبرنگار کانی مگ، می‌گوید«متاسفانه معادن زغال سنگ در تلخ‌ترین حوادث معدنی کشور سهیم بوده‌اند. بررسی پیشینه تاریخی مشکل قیمت زغال ‌سنگ تحویلی از سوی تولید کنندگان به ذوب آهن گویای آن است که رضایت نداشتن نسبت به نرخ زغال‌ سنگ تحویلی، به عنوان یکی از عواملی بود که در این معادن به استانداردسازی ایمنی به منظور حفظ جان نیروی فعال در معادن و حفظ سرمایه‌های ملی کم توجهی یا بی توجهی می‌شد،؛ اما اکنون که تکلیف قیمت این ماده معدنی روشن شده، انتظار می‌رود بهره‌برداران به ارتقای ضریب ایمنی در معادن زغال سنگ توجه جدی داشته باشند.»

به گفته وی« آموزش صحیح کارگران، توانمندسازی علمی کارگران و به روز رسانی سطح دانش در بسیاری از معادن می‌تواند محافظ جان کارگران معادن باشد. همچنین فناوری‌های نوین به عنوان یک ابزار توانمندساز می‌توانند برای ثبت اطلاعات، افزایش شفافیت، تحلیل و نظارت حوادث معدنی نیز مورد استفاده قرار گیرند. وقتی آمار دقیقی از حوادث معدنی در دست باشد، چاره اندیشی برای برون رفت از این بحران آسان‌تر می‌شود.»