معادن کشور کانسارهای کشف شده در گذشته هستند
معادن کشور کانسارهای کشف شده در گذشته هستند

کانی مگ، فهیمه اکبری صحت- طی سال‌های گذشته عمدتا بهره‌برداری از سطح و قسمت‌های کم‌عمق معادن کشور صورت گرفته و حتی اکتشاف هم در بخش‌های سطحی و نزدیک به سطح صورت می‌گیرد. این امر سبب شده است که قسمت‌های پرعیار مواد معدنی مصرف شود و بخش‌های کم‌عیار به‌صورت باطله و همراه با باطله‌های دیگر، بخشی […]

کانی مگ، فهیمه اکبری صحت- طی سال‌های گذشته عمدتا بهره‌برداری از سطح و قسمت‌های کم‌عمق معادن کشور صورت گرفته و حتی اکتشاف هم در بخش‌های سطحی و نزدیک به سطح صورت می‌گیرد. این امر سبب شده است که قسمت‌های پرعیار مواد معدنی مصرف شود و بخش‌های کم‌عیار به‌صورت باطله و همراه با باطله‌های دیگر، بخشی از فضای اطراف معادن  و صنایع مربوطه را پر کند و بعضا موانع، خطرات و مشکلات زیست‌محیطی فراوان ایجاد کند که در مواردی غیر قابل جبران است. ولی‌اله احمدی خونسارکی،کارشناس فنی و بهره‌برداری در مجتمع معدنی سرب و روی نخلک معتقد است«عدم اطمینان از ذخایر یکی از مهمترین موانع سرمایه‌گذاری  در معادن کشور و به دنبال آن عدم اطمینان در برنامه‌ریزی‌های کلان را ایجاد می‌کند که ما نتوانیم جایگاه معدنی خود را تثبت نماییم.» در ادامه مشروح صحبت‌های وی را بخوانید.

کشورمان در دسته ۱۰کشور برتر دارنده ذخایر معدنی است؛ اما در بهره‌برداری و تولید ثروت توفیق چندانی به دست نیاورده است. شما دلایل اصلی این موضوع را چه می‌دانید؟ راهکارهای پیشنهادی شما برای حل این مسائل چیست؟

کشور ایران به دلیل تاریخ زمین شناسی غنی و شرایط تکتونیکی خاص، دارای جایگاه ویژه‌ای از نظر تنوع مواد معدنی است که نیازمند مطالعات گسترده در زمینه اکتشاف برای شناسائی ذخائر قطعی و جذب سرمایه‌گذار است. وجود سازمان‌ها و شرکت‌های موازی در زمینه اکتشاف و عدم وجود یک برنامه مدون و منظم باعث شده است که در کشور به صورت جزیره‌ای عمل شود و بسیاری از معادن کشور کانسارهایی باشند که در گذشته اکتشاف شده‌اند و سرمایه‌گذار بیشتر ترجیح بر تمرکز بر روی آن‌ها دارد. سازمان زمین شناسی به عنوان یک سازمان مرتبط در حوزه اکتشاف مواد معدنی کشور از جایگاه خاص خود برخوردار نیست و این موضوع باعث شده است کشور دیدگاه رانتی و غیر علمی به خود بگیرد که با تصمیم‌های سیاست زده و دخالت‌های سیاسیون از هدف خود منحرف شود. به گونه‌ای که شرکت‌های سرمایه‌گذار ترجیح می‌دهند خود عملیات‌های اکتشاف پهنه‌های جدید را بر عهده بگیرند که تمرکز بر نقاط خاص است. اکتشاف یک فرآیند است که شامل: تهیه نقشه‌های بزرگ مقیاس، ژئوفیزیک ، نمونه برداری‌های ژئوشیمیایی، نمونه برداری‌های سطحی و اکتشاف‌های عمیق می‌شود. ما در هیچ کدام به صورت کامل و منظم برنامه‌ریزی نکرده ایم. به عنوان مثال ما هنوز نقشه‌های یک صد هزار کشور را به صورت کامل تهیه نکرده‌اییم و یا میانگین اکتشاف‌های زیر سطحی ما به ۴متر نمی‌رسد. عدم اطمینان از ذخایر یکی از مهمترین موانع سرمایه‌گذاری و به دنبال آن عدم اطمینان در برنامه‌ریزی‌های کلان را ایجاد می‌کند که ما نتوانیم جایگاه معدنی خود را تثبت نماییم.

معادن کشور نیاز جدی به سرمایه‌گذاری و نوسازی تجهیزات و استفاده از فناوری دارند.چگونه می‌توان از ظرفیت‌های بخش خصوصی استفاده کرد؟ در بحث بهره‌برداری از معادن تا چه میزان می‌تواند تاثیرگذار باشد؟

دیدگاه ما به معادن کشور بایستی دیدگاه نوین با استفاده از ظرفیت‌های علمی به روز با مشارکت داخلی و خارجی باشد که می‌توان با پیوند بین دانشگاه و صنعت از طریق مراکز علمی و تحقیقاتی و یا ایجاد شهرک‌های رشد و نوآوری معادن ایجاد شود. به طور واضح جامعه علمی ما می‌توانند با استفاده از علوم جدید و با استفاده از تجربه‌های موجود در کشورهای دیگر نسبت به اصلاح زیرساخت‌ها در جهت کاهش هزینه‌ها اقدام کند. بالطبع در صورت وجود جامعه رقابتی علمی بهترین پیشنهادها می‌تواند در جذب سرمایه‌ها از طریق بورس عمل کند.

ورود مستقیم دولت به مدیریت معادن کشور و کنارگذاشتن بخش خصوصی چه معایبی دارد؟ دولت در این زمینه چگونه باید نقش آفرینی کند؟

دولت و بخش خصوصی بایستی به صورت مکمل عمل کنند. دولت باید بتواند در جذب سرمایه بخش خصوصی جذابیت ایجاد کند. دولت‌ها با توجه به جایگاه خاص خود می‌توانند با دیدگاه وسیع و برنامه‌های بلند مدت مطابق اهداف کلان در جهت هماهنگی و جهت دهی شرکت‌ها و مراکز بخش خصوصی اقدام کنند.در کل دولت‌ها باید نقش نظارتی و تسهیل‌گر را ایفا کنند. شرکت‌های خصوصی با توجه به توانایی در جذب و مدیریت منابع انسانی و کاهش بروکراسی‌های اداری می‌توانند بهره‌وری بیشتری در مدیریت سرمایه ایجاد کنند که قطعا به دلیل منافع خصوصی از انعطاف پذیری بیشتری برخوردار است. در نهایت قوانین ایجاد شده و نظارت بر اجرای قوانین مطابق با دستورالعمل‌های نظام فنی از طرف دولت‌ها توسعه دهنده بخش‌های خصوصی خواهد بود.

معدن نخلک با کمک بخش خصوصی وارد جریان توسعه شده است. شما این تجربه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ تغییرات صورت گرفته در بخش بهره‌برداری پس از حضور بخش خصوصی چگونه بود؟

به نظر بنده مهمترین عامل پیشرفت و توسعه در  معادن کشور و شرکت‌های خصوصی استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود با تغییر ساختاری و انعطاف پذیری بالای آن در برابر موانع است. این پتانسیل زمانی ایجاد می‌شود که در کنار نیروی تخصصی کارآمد شکل گرفته باشد. شرکت سرب و روی کیمیا گوهران با جذب و به کارگیری نیروهای متخصص و استفاده از نظریه‌های ارزشمند کارشناسی شده و پیوند بین صنعت و دانشگاه در ابتدا به ارزیابی پرداخته و موارد با بازدهی بالا و سریعتر را شناسائی کرده و از سود حاصل از آن جهت سرمایه گذاری در بخش‌های دیگر استفاده کرده است که همه این اتفاقات در سایه یک مدیریت کارآمد و حمایت‌های معنوی اتفاق افتاده است. شرکت‌ها و سازمان‌های دولتی در جهت رفع موانع توانسته بیشترین پیوند بخش دولتی و خصوصی را ایجاد کند که یک معدن در آستانه تعطیلی را در جهت بیشترین بازدهی هدایت و مانع مهاجرت معکوس شده است.پس از ثبات تولید و هدفمند بودن نظام شرکت فرصتی برای شکوفا شدن استعدادها در جامعه رقابتی کارمندی در مجتمع ایجاد شده که خود مشوق‌های بهروه‌وری کارمندی است.

مهمترین چالش‌های بهره‌برداری و نظارت فنی در این بخش چیست؟ چه راهکارهایی برای برون‌رفت از این چالش‌ها پیش‌بینی می‌کنید؟

عدم وجود قوانین نظارتی و چارت نظارتی در شرکت‌های معدنی معادن کشور را به چالش کشیده است. لازم است نظام فنی همچون شرکت‌های راهسازی نسبت به ارائه قوانین نظارتی معدن مطابق چارت سازمانی اقدام کند. پروژه‌ها را بر اساس ارزش تقسیم بندی کرده، سپس هر دستگاه نظارت مطابق تجربه، تحصیلات و سایر پارامترهای موثر همچون آزمون و شرکت دردوره‌های مختلف ناظرین را طبقه بندی کند. مطابق با رتبه هر ناظر در پروژه نسبت به نظارت اقدام کند.

مهمترین تجربیات شما در دوره فعالیت در مجتمع سرب نخلک چه بود؟

وجود سیستم راهبری که بر خلاف پیمانکاری‌ها و واگذاری‌ها بخش خصوصی در کنار نظارت دولتی مشغول به فعالیت است. این راهبری بر خلاف راهبری‌های دیگر با دید بلند مدت در جهت سرمایه گذاری و توسعه راه برون رفت از رکود را به خوبی اجرا کرده است.

برخی معادن کشور با حداقل ظرفیت فعالیت می‌کنند. علت این را چه می‌دانید؟ برای رفع موانع و بالا بردن ظرفیت آن‌ها چه باید کرد؟

دلیل عدم جذابیت سرمایه‌گذاری در کنار موانع تولید و صادرات می‌تواند یک عامل فرعی شناخته شود و مهمترین عامل عدم دانش فنی و عدم تمایل به سمت تکنولوژی و شاید ترس از مدرنیزه شدن باشد. چرا که سرمایه‌گذاری با شناسائی پتانسل‌های قطعی فراهم می‌شود. شرکت‌ها به دلیل عدم توجه به اکتشاف عمیق دید بلند مدتی از آینده معدن خود ندارند و شرایط خام فروشی مانع از سود آوری و در راستای آن کاهش منابع برای سرمایه‌گذاری و طرح‌های توسعه‌ای شده است. ایجاد شرکت‌های صنعتی کوچ پایین دستی می‌تواند با ورود سرمایه و نگاه جزئی بر هر بخش به عنوان یک پتانسیل بالقوه در نظر گرفته شود که در کنار جامعه دانشگاهی و سرمایه‌گذاران ایجاد می‌شود. شرکت‌ها با طرح مسئله موانع خود می‌توانند یک محیط بورس ایده را ایجاد کنند و در صورت قابلیت سرمایه‌گذاری نسبت به جذب سرمایه اقدام می‌شود.

در موضوع بهره‌برداری، بخش خصوصی چگونه می‌تواند یک تعامل سازنده با بخش دولتی و حضور در توسعه اقتصادی منطقه جغرافیایی داشته باشد؟

بخش خصوصی در صورت صلاحیت و توانمند بودن در حوزه‌های مالی و فنی و شناخت اجتماعی منطقه می‌تواند با همکاری بخش دولتی نسبت به سرمایه‌گذاری با اعتماد اقدام کند. بخش دولتی در جهت رفع موانع و فراهم کردن زیرساخت می‌تواند در جلوگیری از مهاجرت و ایجاد مهاجرت معکوس اقدام نماید.

بهره‌برداری از معادن کشور چه چالش‌های زیست محیطی‌ را ایجاد می‌کند و چگونه باید مدیریت شود؟تجربه شما در دوره فعالیت در معدن نخلک چه بود؟

معادن کشور به صورت ذاتی دارای خطرهای زیست محیطی هستند که بایستی آن‌ها را به حداقل رساند از جمله این روش ها، استخراج زیر زمینی به منظور کاهش تخریب محیط زیست،  استفاده از سد باطله، نصب تیکنر و فیلتر پرس به منظور بازگردانی آب، ایجاد فضای سبز معادن، استفاده از باطله‌های معدنی به خصوص در معادن سنگ‌های ساختمانی، استفاده از بیوتکنولوژی برای جذب عناصر سنگین در معادن فلزی، نصب فیلتر و استفاده از ظرفیت‌های ژئوتوریستم در معادن متروکه است.

بهره‌برداری اصولی از معادن کشور با حفظ منابع طبیعی و رویکرد توسعه پایدار چقدر به عنوان یک اصل در نخلک به کار گرفته می‌شود؟

مجتمع معدنی نخلک به عنوان یکی از قدیمی‌ترین معادن کشور در کویر مرکزی ایران علاوه بر ذخایر معدنی به عنوان یک میراث تاریخی شناخته می‌شود که از دیر باز مورد توجه بوده است. آثار تاریخی در زمان ساسانیان موید این مورد است، به گونه‌ای که اولین آموزشگاه‌های معدنی نیز در این مجتمع ایجاد شده است. به منظور توسعه پایدار می‌توان موارد زیر را در نظر گرفت: سرمایه‌گذاری در کشف پهنه‌های جدید اطراف معدن، توجه در بخش اکتشافات عمیق، استفاده از ظرفیت‌های ژئوتوریستم، بازچرخانی آب با استفاده از تیکنر و فیلتر پرس به عنوان یک اصل استراتژیک، جلوگیری از خام فروشی و ایجاد تنوع محصولات، برنامه‌ریزی در جهت احداث کارخانه ذوب، توسعه کارخانه‌های فرآوری، برنامه‌ریزی در جهت کاهش باطله‌های معدنی و افزایش بازدهی، توسعه فضای سبز و  احداث مراکز تفریحی برای کارمندان و کارگران.

مهمترین و به روزترین اخبار معدن و صنایع معدنی را در کانی مگ بخوانید.