قوانین کار تیغی بر گلوی کارگران معادن
قوانین کار تیغی بر گلوی کارگران معادن
درحالی‌که گفته می‌شود، کارگران معادن با وجود قوانین مختلف در حوزه کاری تحت حمایت هستند؛ اما قوانین تاکنون نتوانسته است، گره‌ای کوچک از مشکلات این گروه باز کند. حتی فعالیت‌های صنفی کارگران هم نتیجه چندان مطلوبی در برابر پیچیدگی‌های قوانین کار برای کارگران معادن نداشته است.

کانی مگ-اعتراض‌های کارگری در تمام کشور همیشه ریشه در حقوق و دستمزدها و مزایایی کار داشت. هر جریان کارگری که در کشور رخ می‌دهد، ناشی از استخوان بی‌قانونی است که در گلوی کارگر و کارفرما گیر کرده است.

درست است که قوانین و برنامه‌های حمایتی متعددی برای کارگران تدوین می‌شود و هرساله دولت با اعلام این برنامه‌ها خود را ناجی و حامی کارگران می‌نامد؛ اما واقعیت‌ها می‌گویند که قوانین موجود و ضعف‌های بی‌شمار این قانون‌ها تیغی هستند بر گلوی کارگران و هیچ گره‌ای از مشکلات آنها باز نمی‌کنند. بیشتر کارگران به دلیل نبود موقعیت‌های کاری بهتر تلاش می‌کنند تا موقعیت خود را حفظ کرده و تن به هر شرایط سختی بدهند.

در معادن بزرگ و متوسط کشور کارگران شرایط بهتر و مطلوب‌تری را تجربه می‌کنند؛ اما معادن خصوصی و معادن کوچک محلی برای رنج‌های بی‌شمار کارگران شده‌اند. از سوی دیگر به این موضوع هم باید اشاره کرد که کارفرمایان و پیمان‌کاران بخش خصوصی هم چاره‌ای جز مدیریت منابع مالی خود ندارند.

ساعت‌های کاری طولانی کارگران معادن متضاد با قوانین کار

قرارداد کارگران معدن و کار در این حوزه، جز مشاغل سخت و زیان آور محسوب می‌شود. در تعریفی که قانون از مشاغل سخت و زیان آور ارائه می‌دهد، مشاغل سخت به مشاغلی گفته می‌شود که عوامل فیزیکی، مکانیکی،شیمیایی و بیولوژیکی که در محیط کار وجود دارند، به گونه‌ای باشند که به ظرفیت‌های طبیعی کارگر (ظرفیت‌های جسمی و روانی) آسیب وارد کنند و انجام کار در این محیط‌ها با خطراتی برای کارگر همراه باشد یا اینکه در آینده برای کارگران عوارض داشته باشد. براساس این تعریف،کار در معدن نیز ماهیت سخت و زیان آور دارد و جزء مشاغل سخت قرار می‌گیرد.

براساس ماده ۵۲ قانون کار، ساعت کاری مشاغل سخت نباید بیشتر از ۶ ساعت در طول روز و بیشتر از ۳۶ ساعت در طول هفته باشد. این میزان ساعت با توجه به اهمیت سلامت کارگران در نظر گرفته شده است.

علاوه براین، ماده ۶۱ قانون کار، تاکید می‌کند که اضافه کاری در مشاغل سخت و زیان آور ممنوع است. بنابراین، با توجه به این قوانین، برای تعیین ساعت کار کارگران معدن، لازم است که به این موارد توجه شود و کارفرمایان نباید توقع داشته باشند که کارگران معدن ساعات بیشتری را مشغول به کار باشند.

یک کارگر معدن در نایین به خبرنگار کانی مگ در این رابطه می‌گوید«شیفت‌های کاری ما ۱۲ ساعت در روز است. یعنی یک هفته ۱۲ ساعت روزکار و یک هفته ۱۲ ساعت شب‌کار هستیم. ماهی ۳ و نیم میلیون هم حقوق دریافت می‌کنیم. یک ماه از سال جدید گذشته است؛ اما خبری از افزایش حقوق‌ها نیست.»

وی می‌افزاید«در شهرهایی مثل نایین فرصت شغلی چندانی برای ما وجود ندارد. فرش‌بافی هم مانند سابق برای مردم سودآور نیست به همین دلیل مجبوریم شرایط سخت کار در معدن را تحمل کنیم. البته، تمامی معادن شرایط سخت ندارند. معادن دولتی و بزرگی مانند چادرملو و یا گل‌گهر برای کارگران شرایط مناسی را فراهم می‌کنند. کارگران در این معادن علاوه بر دریافت حقوق ثابت از مزایای دیگر برخوردار هستند؛ اما معادنی که خصوصی‌سازی شده‌اند و به پیمان‌کاران واگذار شدند شرایط مناسبی را برای کارگران خود فراهم نمی‌کنند. وقتی هم تحصن می‌کنیم و یا به معوقات، پایین بودن دستمزدها و نبود امکانات رفاهی و حمایتی اعتراض می‌کنیم، صدای شنوایی وجود ندارد. اگر کار خود را هم ترک کنیم بر اساس قانون کار نمی‌توانیم از کارفرمایان شکایت کنیم. به طور کلی قوانین هم شرایط مطلوبی را برای کارگران مهیا نکرده است.»

خصوصی سازی معادن کارگران را متضرر کرده است

اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی و حرکت به سمت حمایت از بخش خصوصی یکی از طلایی‌ترین فعالیت‌ها در حوزه کارآفرینی و اقتصاد کشور بود. در این دوره بخشی از صنایع و شرکت‌های بزرگ دولتی به بخش خصوصی واگذار شدند. در سال‌های اخیر هم پیمان‌کاران بخش خصوصی در راستای احیا و فعال‌سازی مجدد معادن اقدام به فعالیت در معادن دولتی کردند. بسیاری از معادن کشور که شرایط مناسبی نداشتند به پیمان‌کاران بخش خصوصی واگذار شدند تا بتوانند به شرایط پویا و پررونق گذشته بازگردند. در نگاه اول این موضوع بسیار تحسین برانگیز است؛ اما کارگران این معادن نسبت به شرایطی که برای آنها به وجود آمده، بسیار معترض هستند.

کارگر معدنی در یکی از معادن زغال‌ سنگ کرمان در این رابطه می‌گوید«طبق تبصره ۲ ماده ۷ قانون کار، در کارهایی که طبع آن‌ها جنبه مستمر دارد، در صورتی که مدتی در قرارداد ذکر نشود، قرارداد دائمی تلقی می‌شود. بسیاری از معادن کشور و معادنی که به پیمان‌کاران بخش خصوصی واگذار شدند این شرایط را برای کارگران خود فراهم نمی‌کنند. در همین معدن، کارگرانی وجود دارند که بیش از ۱۰ ماه در آن فعالیت کرده‌اند؛ اما بدون قرارداد و حمایت کارفرما کار می‌کنند. بسیاری از پیمان‌کاران حاضر به عقدقرارداد با کارگران خود نیستند. وقتی پای شکایت از کارفرما هم به میان می‌آید، تهدید به اخراج می‌شویم. در نتیجه قانون هم هیچ حمایتی از قشر کارگران نمی‌کند.»

به گفته وی«وقتی با کارگران قرارداد رسمی بسته نمی‌شود، پیمان‌کار در هر زمان که بخواهد می‌تواند با کارگران تسویه حساب کند. کارگران هم باید برای زنده کردن حق و حقوق خود یا پله‌های دادگاه را بالا و پایین بروند و یا ساعت‌ها در راهروهای اداره کار سرگردان باشند. از آنجایی که قانون موجود قابل اتکاء نیست و بازرسان هم بیشتر حامی کارفرمایان هستند، حقی از کارگر زنده نمی‌شود.»

وی تاکید دارد« معادن زیرزمینی در تمامی دنیا به سختی مشهور هستند. حال اینکه معادن زغال سنگ هم زیرزمینی هستند و هم میزان تلفات و خسارت در این معادن بیش از سایر معادن است. صفر تا صد شغل معدنکاری مصائب و دشواری‌های خاص خود را دارد. به عبارت بهتر از مدیریت یک معدن گرفته تا کارگری در آن سراسر سختی حاکم است، اما کار استخراج و اکتشاف در برخی معادن شرایط دشوارتری را دارد. به عنوان مثال کار در معادن زیرزمینی نسبت به معاد روباز سخت‌تر است و به جرات می‌توان گفت کار در انواع معادن زیرزمینی بدون توجه به نوع ماده معدنی دشوارترین و پرچالش‌ترین حرفه در بین مشاغل است.»

وی می‌افزاید«شرایط کار در معادن زیرزمینی علاوه بر اینکه سخت است خطرات زیادی را در پی دارد و معمولا اغلب تلفات شدید معدنی در دنیا در معادن زیرزمینی اتفاق می‌افتد. گفتنی است علاوه بر اینکه کارگران معدنی در مجاورت خطر هستند افراد شاغل در کارخانه‌ها نیز از آسیب‌های احتمالی در امان نیستند و سالیانه آمارهایی از تلفات انسانی خارج از محدوده معدنی نیز شنیده می‌شود.»

وی ادامه می‌دهد«چندسالی است فعالیت‌های صنفی در معادن رونق گرفته است. در بیشتر مجتمع‌های معدنی کشور فعالیت‌های صنفی به صورت مستمر و متدوام انجام می‌شود؛ اما واقعیت این است که این فعالان صنفی هم به دلیل اینکه از میان کارگران انتخاب می‌شوند، تیغ برایی در برابر پیمان‌کاران ندارند. »

به گفته وی«در برخی معادن دیده می‌شوند که فعالیت‌های صنفی منجر به محق بودن کارگران می‌شود و با رای هیئت حل اختلاف و اثبات بی‌اساس بودنِ ادله‌ی کارفرما در رابطه با یک یا چندین کارگر بدون قرارداد و یا اخراج شده باید کارگران به کار خود بازگشته و با آنها قرارداد رسمی امضا شود؛ اما کارفرمایان در نهایت از این موضوع سرباز می‌زنند و از بازگشت کارگران به کار خودداری می‌کنند. در حال حاضر هم هیچ قانونی برای حل این مشکل وجود ندارد. یک معدن و یا مجتمع معدنی بر اساس شکایت یک کارگر ساده تعطیل و یا پلمپ نمی‌شود.»

خلاء آموزش کارگران معادن در قوانین کارگری

در قوانینی که برای کارگران معادن تنظیم شده، جایگاهی برای آموزش دیده نشده است. قوانین پیمان‌کاران و یا کارفرمایان را ملزم به برگزاری دوره‌های آموزشی برای حضور در بخش‌های مختلف معادن نمی‌کند. بسیاری از معادن کشور که دچار حادثه می‌شوند به دلیل نا آشنا بودن کارگران با شرایط کاری و حتی نقاط خطرخیز است. در معادن بزرگ و مجتمع‌های بزرگ معدنی آموزش‌های اولیه به کارگران ارایه می‌شود؛ اما در معادن کوچک و خصوصی آموزش جایگاهی ندارد و هیچ قانونی هم پیمان‌کار را ملزم به ارایه دوره‌های آموزشی نمی‌کند.

یک کارگر در معدن زغال سنگ به خبرنگار کانی مگ می‌گوید«برخی کارگران بسیار کم سن و سال هستند. تجریه‌ای هم از حضور در محیط کار سخت ندارند.به همین دلیل تن به هر شرایط کاری می‌دهند تا بتوانند نیازهای مالی خود را برآورده کنند. در واقع بسیاری از اتفاقات ناگوار ناشی از بی‌احتیاطی خود افراد است. چون این افراد هیچ شناختی از وضعیت خطرناک معدن و یا بی‌احتیاطی که می‌کنند، ندارند.»

وی ادامه می‌دهد«بیشترین نوع آسیبی که کارگران معدن با آن مواجه هستند شکستگی اعضای بدن به خصوص دست و پا است. وقتی کارگران در معادن دچار حادثه می‌شوند توانایی ادامه فعالیت ندارند. در نتیجه اگر بیمه باشند، مشمول بیمه بیکاری شده و در غیر این صورت باید محیط کاری را ترک کنند. این موضوع ضعف بزرگی است که در قانون کار دیده می‌شود. تمامی کارگران شرایط یکسانی ندارند. کاش برای کارگران معادن قانون جامع‌تری وجود داشت.»

 

  • نویسنده : جعفرگودرزی