تولیدکننده‌های مس در ایران توان رقابت با تولیدکننده‌های خارجی را ندارند
تولیدکننده‌های مس در ایران توان رقابت با تولیدکننده‌های خارجی را ندارند
مدیر عامل شرکت زمین پویان فراز آسیا،معتقد است، در بحث ورود ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی از خارج کشور، معضلات و انحصارهای فراوانی وجود دارد و به نظر می‌رسد بهترین راهکار، کاهش مداخله دولت در قیمت گذاری‌ها و حرکت به سمت اقتصاد آزاد باشد.

کانی ­مگ– اگرچه حوزه معدن یکی از ظرفیت­‌های مؤثر در توسعه پایدار کشور است، اما مشکلات موجود در این مسیر باعث شده که صنعت معدن نتواند مطابق انتظارات، نقش پیشران خود را در اقتصاد ایفا کند. توسعه بخش معدن وصنایع معدنی به دلیل گستره وسیع اثرگذاری بر سایر بخش‌های اقتصادی و صنعتی کشور ، موجب تقویت چرخه تولید، اشتغال­زایی، ارزآوری و در نهایت رونق فضای کسب وکار و صادرات می‌­شود؛ به همین خاطر باید توسعه معادن را به عنوان یک راهکار هوشمندانه به منظور مقاوم سازی اقتصاد کشور در برابر فشارها و تحریم های بین المللی در دستور کار قرار داد. احسان عزیزیان، مدیر عامل شرکت زمین پویان فراز آسیا و بهره‌بردار معدن و واحد فرآوری مس دیان، معتقد است«متأسفانه نه تنها همراهی تاثیر گذاری در صنعت معدن کشورمان دیده نمی­‌شود، بلکه به واسطه تصمیم‌های غیر کارشناسی، موانعی در مسیر فعالان این حوزه به وجود آمده است و این بخش مولد را که می‌­توانست پیشرو در بی اثر کردن تحریم­‌های ظالمانه باشد، عملاً از کار انداخته است.» در ادامه مشروح صحبت­‌های وی را می­‌خوانید.

مهمترین چالشها و مشکلات فعالان حوزه معدن به خصوص صنعت مس با توجه به شرایط کنونی کشور چیست؟

مهمترین چالش‌­های بخش معدن و صنایع معدنی در چند بخش خلاصه می‌­شود. بخش اول مربوط به دور افتادگی و فاصله زیاد  محل فعالیت­‌های معدنی از شهرها برخوردار  است. قاعدتاً  تأمین  زیرساخت‌ها در مناطق دور افتاده  امری  دشوار است. متأسفانه در زمان اخذ جواز تأسیس و قبل از  احداث واحد­های فرآوری تعهداتی مبنی بر عدم درخواست برق و آب در آینده از مجری طرح گرفته می‌شود. که عملاً خوشبینی به کمک­‌ها و مساعدت­‌های دولتی را در آینده  بسیار کمرنگ می­‌کند.

اخذ جواز تأسیس منوط به دریافت مجوزهایی ازسازمان حفاظت  محیط زیست، اداره­ امور آب، شرکت توزیع برق و چندین اداره وسازمان دیگر است و این استعلامات بسیار زمان‌­بر بوده وبعضاً توجیه اقتصادی برخی پروژه‌­ها را باتنش­‌هایی همراه می‌­سازد .

عملیات معدن­کاری در جنوب استان سمنان با چه مشکلات جدی همراه است؟

مهمترین دغدغه­ فعالیت معدنی در محل فعالیتی ما، یعنی جنوب استان سمنان، وجود  مشکلات زیرساختی مانند عدم امکان تامین برق و آب  پایدار است که عملاً امکان  افزایش ظرفیت و هرگونه طرح توسعه را سلب کرده است. زیرا بخش‌­های صنایع معدنی به خصوص بخش مس، نیاز به تأمین برق و آب  پایدار دارند.‌

با توجه به اینکه بیشتر از ۸۰ درصد مصرف آب کشور، دربخش کشاورزی تخصیص یافته است، در بخش صنایع معدنی به اندازه­ کافی تخصیص آب وجود ندارد و در واقع عمده صنایع  معدنی در بحث زیرساخت‌ها با کمبود آب مواجه هستند.

مشکل بعدی مربوط به قیمت ­گذاری‌­های دستوری محصول تولیدی است. با عنایت به اینکه  در بخش تأمین مواد اولیه (مانند اسید سولفوریک، استخراج از معادن، حمل، برق و …) واحد­های فرآوری درگیر تورم ریالی هستند و گاهی تورم ریالی از تورم دلاری پیشی می­‌گیرد، عمده واحدهای فرآوری، الزاماً می‌بایست، فروششان را بر اساس دلار نیمایی انجام بدهند. دلار نیمایی گاهی اختلاف زیادی با دلار آزاد دارد و این مسأله مشکلات زیادی را برای تولید کنندگان ایجاد می­‌کند.

آیا عدم امکان واردات ماشین‌آلات باعث ایجاد یک رقابت ناسالم، برای تولیدکننددگان مس کشورمان با رقیبان خارجی شده است؟

عدم امکان واردات ماشین آلات به روز از خارج کشور، امکان رقابت با تولید کنندگان خارجی را دشوار کرده است. همان­طور که مستحضرید، در چند سال اخیر، اجازه­ ورود ماشین‌آلات خارجی وجود ندارد و قطعات یدکی و تجهیزات آزمایشگاهی و فناوری­‌های روز مشمول تعرفه‌­های سنگین گمرکی هستند.

تولیدکننده­‌های مس در ایران توان رقابت با تولیدکننده­‌های خارجی را ندارند؛ زیرا تولیدکنندگان خارجی دسترسی راحت­‌تر به ماشین آلات به روز و ارزان قیمت دارند؛ به طور مثال اگر قیمت مس در دنیا حدود ۹۲۰۰  دلار است، قیمت یک بیل مکانیکی با سه سال کارکرد، کمتر از صد هزار دلار است. بنابراین یک شرکت تولیدکننده­ مس در دنیا با فروش حدود ده تن از محصولات خود می‌­تواند یک دستگاه بیل مکانیکی خریداری کند. اگر بخواهیم این مورد را در ایران بررسی کنیم، در ایران فروش هر تن محصول مس بر اساس دلار نیمایی صورت می­‌گیرد، اما همان بیل مکانیکی را باید چندین برابر قیمت روز اروپا خریداری کرد.

این موضوع یک رقابت ناسالم را برای ما ایجاد کرده است زیرا به طور مثال در ایران یک شرکت تولید کننده­ی مس، باید حداقل ۳۰  تن کاتد مس تولید کند تا بتواند همان بیل مکانیکی را خریداری کند؛ اما یک تولیدکننده در کشور رقیب می‌­تواند همان بیل مکانیکی را با فروش ۱۰ تن کاتد مس خریداری کند.

معادن کوچک مقیاس و خصوصی در مقایسه با معادن دولتی و بزرگ چه مشکلاتی را متحمل شده‌­اند؟

این مسئله باز هم به تصمیم­­های  نادرست دولتی بر می‌­گردد؛ به طور مثال مبالغ حقوق دولتی در معادن کوچک و بزرگ ودر مناطق برخوردار،کم برخوردار و غیر برخوردار، عمدتاً یکسان محاسبه می­‌شوند. معادن کوچک بخش خصوصی  با شرکتی مانند شرکت ملی مس سنجیده می‌شوند. در صورتی که زیر ساخت­‌ها وهزینه‌­های ایجاد شرکت ملی مس در دهه­‌های پیش  انجام شده است؛ آنها خود نیروگاه و واحد تولید اسید دارند و دسترسی به تسهیلات ارزان قیمت ومنابع مالی کلان­تری دارند. این تصمیمات ناصحیح، بخش­‌های خصوصی ومعادن کوچک مقیاس را با مشکل مواجه کرده است.

با عنایت به اینکه پارامترهای تولید وتأمین مواد اولیه گسترده است و سود تولید، بسیار محدود است، تصمیم­ گیری­‌های کلان ونگاه حمایتی دولتی به بخش تولید بسیار حائز اهمیت است و در صورتی که این نگاه حمایتی از بین برود قطعاً واحدهای کوچک تولیدی توان ایستادگی در برابر ناملایمات اقتصادی را نخواهند داشت .

صادرات و واردات تجهیزات معدنی با چه مشکلاتی همراه است و این­ها چه تأثیری در به‌روز رسانی صنایع دارند؟

متأسفانه در بحث ورود ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی از خارج کشور،  معضلات و انحصارهای  فراوانی وجود دارد و به نظر می­‌رسد بهترین راهکار، کاهش مداخله دولت در قیمت گذاری­‌ها و حرکت به سمت اقتصاد آزاد باشد. برخی تجهیزات مربوط به  فراوری مس، مانند استیل ۳۱۶ در بازارهای بین­‌المللی چندین برابر نسبت به  بازار داخل ایران ارزان­‌تر هستند. این آلیاژ فولادی، تولید داخلی ندارد و از کشورهایی مانند کره­ جنوبی و یا آلمان وارد می­‌شود. متأسفانه انحصار آن در حدی است که قیمت استیل ۳۱۶ در داخل بازار ایران چندین برابر قیمت بورس فلزات در دنیا است.

این انحصار در کشورمان در مورد ماشین آلات استخراج، حفاری ،تجهیزات آزمایشگاهی، قطعات استیل و بسیاری از کالاهای دیگر نیز وجود دارد و فشار مضاعفی را برای تولیدکنندگان داخلی  ایجاد می­‌کند.

چنانچه اقتصاد ما آزاد باشد و امکان صادرات محصولات معدنی و به تبع آن، وارد کردن تجهیزات با قیمت روز دنیا امکان­پذیر باشد، قطعاً تولید کنندگان داخلی توان دسترسی به تکنولوژی روز دنیا را پیدا می­‌کنند و با هوشمندسازی و بالا بردن راندمان تولید،گشایش های ویژه­ای در بخش فرآوری مواد معدنی و عناصر همراه و صنایع پایین دستی ایجاد خواهد شد.

چقدر نیاز به ورود تکنولوژی‌های جدید و هوشمندسازی معادن کشورمان احساس می­‌شود؟

بخش معدن و صنایع معدنی در بحث هوشمندسازی و فناوری­‌های نوین در ابتدای راه قرار دارد ولی بستر توسعه این بخش­‌ها بسیار فراهم است. مثلاً در بخش فرآوری عناصر نادر، دسترسی به تجهیزات آزمایشگاهی و تجهیزات روز دنیا بسیار مثمر ثمر خواهد بود.

شرکتهای دانش بنیان تا چه میزان میتوانند بر توسعه معدن و صنایع معدنی تاثیر بگذارند؟

آنچه مسلم است این مجموعه­‌های بسیاری می‌­توانند در رشد صنایع معدنی مؤثر باشند. در حالی که دنیا در حال کار کردن بر روی عناصر نادر خاکی و عناصر کمیاب و با ارزشی است که مقیاس  فروششان در حد گرم است، عمدتاً واحد­های فرآوری ما بر روی بخش­‌های فلزی و غیر فلزی بسیار محدودی فعالیت دارند. در بخش‌­هایی که حتی دانش فنی آنها جود دارد، نیز عمدتاً شاهد خام فروشی و یا تولید کنسانتره یا  محصولات ابتدایی زنجیره تولید هستیم .

در این بخش‌­ها فقدان شرکت­‌های دانش بنیان و تکمیل زنجیره‌­های تولید کاملاً محسوس است. متأسفانه با استانداردها و ارزش افزوده­‌های روز دنیا خیلی فاصله داریم. به نظر می­‌رسد پیشران این بخش‌­ها  شرکت­‌های دانش بنیان هستند که نقش اولیه آنها نوآوری در معدن و صنایع معدنی است. اما آن­طور که مشخص است، این شرکت­‌ها نیز به نوبه­ خود، مشکلات ویژه‌­­ای دارند. چنانچه مشکلات این مجموعه‌ها در بحث تأمین مالی و دسترسی به تجهیزات روز دنیا (به خصوص در بخش‌های آزمایشگاهی) حل شود، قطعاً محرک و پیشران خوبی برای صنایع معدنی کشور خواهند بود.

 

 

 

 

 

  • نویسنده : عاطفه عبدالهی